T7 – Ethiek

Dit is een conceptversie van de handleiding, bedoeld voor publieke review. Hebt u opmerkingen, mail ze dan naar info@omimo.org. Kom later terug voor de definitieve versie.

De buitenste ring in het gedragsmodel van het Kompas is de categorie ethiek. Als laatste categorie maakt ze de verzameling gedragingen compleet en omsluit ze alles wat we doen.

Reikwijdte

Als leider hebt u ethische verantwoordelijkheden tegenover:

De mensen die u leidt
De organisaties waarvoor u werkt of waaraan u bijdraagt
De bredere samenleving en het milieu

Macht versus verantwoordelijkheid

Hoe meer macht u hebt, hoe meer verantwoordelijkheid u draagt, en daar horen ook ethische verantwoordelijkheden bij. Leiders die ook manager zijn, dragen daarom een grotere ethische verantwoordelijkheid dan leiders die dat niet zijn.

Rechtvaardiging

Sommige mensen geloven dat ethisch handelen zich op lange termijn terugbetaalt en vanuit zakelijk oogpunt te rechtvaardigen valt, bijvoorbeeld door het opbouwen van reputatie en vertrouwen. Dat is gevaarlijk: zodra zakelijke redenen de rechtvaardiging voor ethiek worden, kunnen ze ook de reden worden om de ethiek te schenden wanneer ze niet op één lijn liggen.

We handelen ethisch omdat het onze manier van leven is, en daar hebben we geen zakelijke rechtvaardiging voor nodig.

Ethiek versus wet

Sommige ethische onderwerpen zijn in verschillende landen wettelijk geregeld, maar dat maakt wet en ethiek niet gelijkwaardig: er zijn veel meer ethische kwesties die verder gaan dan de wet. Sommige van uw ethische principes stroken misschien niet eens met de huidige wetten in uw land, en zo beginnen veel sociale hervormingsbewegingen. U moet de wettelijke vereisten begrijpen en naleven als bescherming, en daarbovenop hoort u ethisch handelen als norm te hanteren.

Als u lang genoeg werkt, komt u waarschijnlijk voor moeilijke beslissingen te staan waarin wet en ethiek met elkaar botsen. U moet daarop voorbereid zijn en weten aan welke van de twee u dan voorrang wilt geven.

Absolutisme

U bent niet de enige als u denkt dat u niet 100% van de tijd ethisch kunt handelen. Dat is natuurlijk, maar laat het u niet ontmoedigen om überhaupt ethisch te zijn. Probeer gewoon zo ethisch te zijn als praktisch haalbaar is, en verbeter dat geleidelijk.

Ondersteuning van de categorie mensen

We horen ethisch te handelen omdat er andere mensen op de wereld zijn. Daarom hebben we de categorie ethiek in deze context nodig. Met andere woorden: ethisch zijn is niet het einddoel (anders had het in het midden van het gedragsmodel gestaan), maar wel een noodzaak.

Het praktische gevolg van dit punt raakt beslissers: een ethische leider kiezen is niet genoeg; u moet een leider kiezen die het creëren van oplossingen kan ondersteunen én ethisch handelt.

Gedragingen

Dit zijn de verwachte gedragingen van leiders met betrekking tot ethiek:

U handelt ethisch, ook wanneer dat moeilijk is of wanneer niemand anders ethisch handelt.
U voelt zich even verantwoordelijk voor de beslissingen die u had kunnen nemen maar niet nam, als voor de beslissingen die u wél nam.
U moedigt ethisch gedrag bij de mensen om u heen aan, respecteert het en ondersteunt het.
U liegt niet tegen uzelf of tegen anderen.
U houdt woord.
U respecteert de privacy van mensen.
U behandelt mensen eerlijk, zonder te discrimineren op basis van geslacht, afkomst, religie, enz.
U weegt zorgvuldig af welke impact acties hebben op mensen, organisaties, het milieu, cultureel erfgoed, enz.
U streeft kansen na die zowel u als anderen ten goede komen en vermijdt win-verliessituaties waar mogelijk.
U zet u actief in om het welzijn van de mensen die voor u werken te verbeteren.
U begeleidt, helpt en stimuleert de mensen om u heen om hun capaciteiten te ontwikkelen.
U leert de cultuur van de mensen met wie u werkt kennen en respecteert die in redelijke mate.
U geeft anderen niet de schuld van uw fouten, en u strijkt evenmin met de eer van andermans werk.
U stemt de verantwoordelijkheden van mensen waar mogelijk af op hun capaciteiten en voorkeuren.
U maakt uw belangenconflicten kenbaar.