T7 – Ethiek


Dit is een conceptversie van het Kompas. Deze was beschikbaar voor feedback van 11 september 2025 tot 1 november 2025. We zijn momenteel bezig met het voorbereiden van de definitieve versie.

De buitenste ring in het gedragsmodel van het Kompas is de categorie ethiek. Als laatste categorie completeert het het geheel van gedragingen en omringt alles wat we doen.

Bereik

Je ethische verantwoordelijkheden als leidinggevende zijn richting de volgende partijen:

Macht versus verantwoordelijkheid

Hoe meer macht je hebt, hoe meer verantwoordelijkheid je zou moeten dragen, inclusief ethische verantwoordelijkheden. Daarom hebben leiders die ook managers zijn een hogere ethische verantwoordelijkheid dan leiders die dat niet zijn.

Rechtvaardiging

Sommige mensen geloven dat ethisch handelen zich op de lange termijn terugbetaalt en dat ethisch handelen verdedigbaar kan zijn vanuit zakelijk oogpunt, bijvoorbeeld door reputatie en vertrouwen op te bouwen. Dit is gevaarlijk, want zodra zakelijke redenen de rechtvaardiging voor ethiek worden, kunnen ze ook de reden worden om ethiek te schenden wanneer deze niet overeenkomen.

We handelen ethisch omdat het onze manier van leven is, en we hebben daar geen zakelijke rechtvaardiging voor nodig.

Ethiek versus wet

Sommige ethische onderwerpen worden in verschillende landen door de wet gereguleerd, maar dat betekent niet dat wet en ethiek hetzelfde zijn, aangezien er veel meer ethische vraagstukken bestaan die de wet overstijgen. Bovendien kunnen ethische principes niet altijd overeenkomen met de huidige wetten in je land, wat vaak het begin is van sociale hervormingsbewegingen. Je moet juridische vereisten begrijpen en naleven als een bescherming, en daarbovenop handel je ethisch als norm.

Als je lang genoeg werkt, kom je waarschijnlijk moeilijke beslissingen tegen waarbij wet en ethiek elkaar tegenspreken. Je moet voorbereid zijn en weten welke je prioriteit wilt geven wanneer dit gebeurt.

Absolutisme

Je staat niet alleen als je denkt dat je niet 100% van de tijd ethisch kunt handelen. Dat is natuurlijk, maar laat dat je er niet van weerhouden om ethisch te zijn. Probeer gewoon zo ethisch mogelijk te handelen en verbeter dit geleidelijk.

Ondersteuning van de categorie mensen

We handelen ethisch omdat er andere mensen in de wereld zijn. Daarom is de categorie ethiek in deze context nodig. Met andere woorden, ethisch handelen is niet het ultieme doel (anders zou het in het centrum van het gedragsmodel staan), maar een noodzakelijkheid.

De praktische consequentie van dit punt voor beslissers is: Het kiezen van een ethische leider is niet genoeg; je moet een leider selecteren die de creatie van oplossingen kan ondersteunen en tegelijkertijd ethisch handelt.

Gedragingen

De volgende gedragingen zijn wenselijk voor leidinggevenden in de categorie ethiek:

  1. Je handelt ethisch, zelfs wanneer dit moeilijk is of wanneer niemand anders ethisch handelt.
  2. Je beschouwt jezelf als verantwoordelijk voor zowel de beslissingen die je had kunnen nemen maar niet hebt genomen, als voor de beslissingen die je wel hebt genomen.
  3. Je moedigt ethisch gedrag aan, respecteert het en ondersteunt het bij de mensen om je heen.
  4. Je vertelt geen leugens aan jezelf of anderen.
  5. Je houdt je aan je woord.
  6. Je respecteert de privacy van mensen.
  7. Je behandelt mensen eerlijk, zonder discriminatie op basis van geslacht, ras, religie, enz.
  8. Je weegt zorgvuldig de impact van acties op mensen, organisaties, het milieu, cultureel erfgoed, enz.
  9. Je zoekt naar kansen die zowel jou als anderen ten goede komen en vermijdt situaties waarin iemand verliest om anderen te laten winnen, waar mogelijk.
  10. Je streeft actief naar het verbeteren van het welzijn van mensen die voor jou werken.
  11. Je begeleidt, helpt en stimuleert mensen om hun capaciteiten te ontwikkelen.
  12. Je leert over de cultuur van de mensen met wie je werkt en respecteert deze in redelijke mate.
  13. Je geeft anderen geen schuld voor jouw fouten en neemt geen eer op voor wat anderen hebben gedaan.
  14. Je stemt de verantwoordelijkheden van mensen zoveel mogelijk af op hun capaciteiten en voorkeuren.
  15. Je maakt je belangenconflicten bekend.