Inleiding


Dit is een conceptversie van de handleiding, bedoeld voor publieke review. Hebt u opmerkingen, mail ze dan naar info@omimo.org. Kom later terug voor de definitieve versie.

Dit Kompas voor leiderschapsgedrag, kortweg het Kompas, is een gestructureerd model van observeerbare gedragingen die de meeste leiders in de meeste gevallen effectiever maken.

Het Kompas kan voor veel mensen nuttig zijn, maar het is in de eerste plaats ontworpen voor leiders in het projectecosysteem. Deze twee kernbegrippen worden binnen OMIMO als volgt gedefinieerd.

Definitie van het projectecosysteem

Binnen OMIMO verwijst de term “projectecosysteem” naar de vijf managementniveaus die rechtstreeks met projecten te maken hebben en helpen om ze te duiden:

Afhankelijk van de organisatie kunnen ook andere vormen van management buiten het projectecosysteem, zoals operationeel management, een aanzienlijke invloed hebben op de resultaten van projecten.

Definitie van een leider

Een leider is iemand die er actief en herhaaldelijk voor zorgt dat een groep mensen zo handelt dat de verwachte resultaten mogelijk worden of beter worden bereikt.

Portfoliomanagers, programmasponsors, programmamanagers, projectsponsors, projectmanagers en teammanagers zijn voorbeelden van leiders in het projectecosysteem. Er zijn in dit ecosysteem echter ook leiders die geen manager zijn.

Leider versus manager

Een manager is een leider die officieel de leiding heeft.

Alle managers zijn leiders, maar niet alle leiders zijn managers. Een gewoon teamlid dat niet de leiding heeft als manager of teamleider, maar andere teamleden actief en herhaaldelijk de juiste richting wijst, is een leider. Organisaties doen er goed aan zulke leiders op te sporen en te overwegen hen manager te maken, zodat ze effectiever kunnen worden.

Een leider die manager wordt, krijgt organisatorische macht: een extra machtsbron die hij of zij kan inzetten om resultaten te behalen. Meestal maakt dat de leider effectiever, maar het vertrouwen dat mensen in de leider hebben, kan toenemen of afnemen zodra die manager wordt, afhankelijk van hoe mensen tegenover de organisatie staan. Daarom kan het voor de organisatie in zeldzame gevallen effectiever zijn om de leider geen manager te maken, maar hem of haar op andere manieren te ondersteunen.

Minimalisme

Het Kompas geeft u niet alle mogelijk effectieve gedragingen: het is een minimalistisch model dat ballast vermijdt door zich te richten op de meest essentiële gedragingen. Dat zijn de gedragingen met het grootste effect, die de meeste leiders in de meeste gevallen nodig hebben.

Een opsomming van alle mogelijk effectieve gedragingen zou vele malen langer zijn dan dit Kompas.

Reikwijdte van de impact

De gedragingen die in het Kompas worden beschreven, hebben impact op vier gebieden:

Leiders moeten oppassen dat ze geen van deze vier domeinen onderschatten, en ze zorgvuldig tegen elkaar afwegen wanneer dat nodig is.

Gedrag mogelijk maken en volhouden

Gedrag heeft meerdere factoren nodig die het mogelijk maken en in stand houden, zoals vaardigheden, gewoonten, zelfvertrouwen, middelen en doorzettingsvermogen. De juiste formule om elk gedrag mogelijk te maken en vol te houden kan van persoon tot persoon sterk verschillen. Daarom is het belangrijk dat mensen zelf aandacht besteden aan wat voor hen werkt en de verantwoordelijkheid nemen om dat te ontdekken, zonder te verwachten dat een externe bron of persoon hun een gedetailleerd, kant-en-klaar recept aanreikt.

Gedragsmodel

Het Kompas is meer dan de som van zijn gedragingen. Het extra element is het “gedragsmodel” dat de gedragingen structureert, zoals weergegeven in het diagram.

Het model begint met de categorie oplossingen in het midden, omdat de belangrijkste reden om leiders te hebben het behalen van resultaten is, en oplossingen de manier zijn waarop we dat doen.

Elke oplossing functioneert in een context, en die context verandert voortdurend. Sommige van die veranderingen maken de oplossing minder effectief of zelfs irrelevant. Hoe goed de oplossing ook is ontworpen, we moeten haar daarom voortdurend aanpassen aan haar omgeving. Daarom is de categorie aanpassing de tweede ring in het diagram, rondom de oplossingen.

De volgende ring in het diagram is verdeeld in drie categorieën: bescherming, veerkracht en efficiëntie. Deze categorieën helpen ons om succesvoller te zijn met onze aangepaste oplossingen. Zie de aangepaste oplossing als de richting, en “efficiëntie” als onze snelheid in die richting. Onderweg kunnen er allerlei moeilijkheden opduiken, die we proberen te vermijden met beschermend gedrag. En hoe goed we ons ook beschermen, we zullen altijd tegen problemen aanlopen; als dat gebeurt, moeten we veerkrachtig genoeg zijn om ze te boven te komen en verder te gaan.

De volgende ring is de categorie mensen, omdat we meer slagkracht nodig hebben om oplossingen te ontwerpen en aan te passen, ze te beschermen, onszelf veerkrachtiger te maken en sneller vooruit te komen.

Mensen maken het mogelijk of gemakkelijker om resultaten te behalen, maar maken het ook noodzakelijk om ethisch te handelen. Daarom is de buitenste ring die alles omsluit de categorie ethiek.

Hoe gebruikt u het Kompas?

Dit Kompas kan zowel aspirant-leiders als ervaren leiders helpen. Een manier om het te gebruiken is het model doorlopen, de hiaten ontdekken, die prioriteren en vervolgens die gedragingen bij uzelf verbeteren door nieuwe vaardigheden en gewoonten te ontwikkelen. De Zelfevaluatie leiderschap kan u daarbij helpen: die evalueert de gedragingen die u zelf rapporteert en toont hoe sterk u bent in elk van de categorieën van het Kompas.

Tot slot kunnen niet alleen individuen, maar ook trainers dit model gebruiken in hun cursussen en workshops. U kunt uw deelnemers vragen de zelfevaluatie in te vullen; aan de hand van hun gecombineerde resultaten weet u welke onderwerpen extra aandacht verdienen in de cursussen die u geeft over het projectecosysteem.