T7 – Etika
Dan huwa abbozz tal-manwal għal reviżjoni pubblika. Jekk għandek xi kummenti, jekk jogħġbok ibgħathom lil info@omimo.org. Erġa' żur din il-paġna għall-verżjoni finali.
Iċ-ċirku ta’ barra fil-mudell tal-imġieba tal-Boxxla huwa l-kategorija tal-etika. Bħala l-aħħar kategorija, hija tikkompleta s-sett tal-imġieba u ddawwar kulma nagħmlu.
L-ambitu
Ir-responsabbiltajiet etiċi tiegħek, bħala mexxej, huma lejn dawn li ġejjin:
- In-nies li tmexxi
- L-organizzazzjonijiet li taħdem għalihom jew li tikkontribwixxi għalihom
- Is-soċjetà usa’ u l-ambjent
Is-setgħa kontra r-responsabbiltà
Aktar ma jkollok setgħa, aktar ikollok responsabbiltà, u dan jinkludi wkoll ir-responsabbiltajiet etiċi. Għalhekk, il-mexxejja li huma wkoll maniġers għandhom responsabbiltà etika akbar minn dawk li mhumiex.
Ġustifikazzjoni
Xi nies jemmnu li meta tkun etiku, dan iħallaslek lura fit-tul u jista’ jkun ġustifikabbli mill-perspettiva tan-negozju; pereżempju, billi tinbena r-reputazzjoni u l-fiduċja. Dan huwa perikoluż, għax ladarba r-raġunijiet tan-negozju jsiru l-ġustifikazzjoni għall-etika, jistgħu jsiru wkoll ir-raġuni biex l-etika tinkiser meta ma jaqblux.
Aħna naġixxu b’mod etiku għax dan huwa l-mod kif ngħixu, u m’għandniex bżonn ġustifikazzjoni tan-negozju għalih.
L-etika kontra l-liġi
Xi suġġetti etiċi huma koperti mil-liġi f’diversi pajjiżi, iżda dan ma jagħmilx il-liġi u l-etika ekwivalenti, għax hemm ħafna aktar kwistjonijiet etiċi li jmorru lil hinn mil-liġi. Xi prinċipji etiċi tiegħek jistgħu lanqas biss jaqblu mal-liġijiet attwali f’pajjiżek, u huwa hekk li jibdew ħafna movimenti ta’ riforma soċjali. Trid tifhem u tosserva l-ħtiġijiet legali bħala miżura ta’ ġestjoni tar-riskji, u minbarra dan, għandek taġixxi b’mod etiku bħala norma.
Jekk taħdem għal żmien twil biżżejjed, x’aktarx tiffaċċja deċiżjonijiet diffiċli fejn il-liġi u l-etika jikkontradixxu lil xulxin. Trid tkun ippreparat u tkun taf lil liema minnhom trid tagħti prijorità meta jiġri dan.
Assolutiżmu
M’intix waħdek jekk taħseb li ma tistax taġixxi b’mod etiku 100% tal-ħin. Dan huwa naturali, iżda m’għandekx tħalli dan jaqtagħlek qalbek milli tkun etiku għalkollox. Sempliċement ipprova kun etiku kemm tista’ fil-prattika, u tjieb bil-mod il-mod.
B’appoġġ għall-kategorija tan-nies
Għandna naġixxu b’mod etiku għax hemm nies oħra fid-dinja. Huwa għalhekk li neħtieġu l-kategorija tal-etika f’dan il-kuntest. Fi kliem ieħor, li tkun etiku mhuwiex l-għan aħħari (kieku kien hekk, kien ikun fin-nofs tal-mudell tal-imġieba), iżda huwa neċessità.
Il-konsegwenza prattika ta’ dan il-punt tolqot lil min jieħu d-deċiżjonijiet: li tagħżel mexxej etiku mhuwiex biżżejjed; trid tagħżel mexxej li jista’ jappoġġja l-ħolqien tas-soluzzjonijiet u li jaġixxi wkoll b’mod etiku.
Imġieba
Dawn li ġejjin huma l-imġieba mistennija mill-mexxej fir-rigward tal-etika:
- Int taġixxi b’mod etiku anke meta dan ikun diffiċli jew meta ħadd aktar ma jkun qed jaġixxi b’mod etiku.
- Int tqis lilek innifsek responsabbli għad-deċiżjonijiet li stajt tieħu iżda ma ħadtx, daqs kemm int responsabbli għal dawk li ħadt.
- Int tinkoraġġixxi, tirrispetta u tappoġġja l-imġieba etika fin-nies ta’ madwarek.
- Int ma tigdibx lilek innifsek u lanqas lil ħaddieħor.
- Int iżżomm kelmtek.
- Int tirrispetta l-privatezza tan-nies.
- Int tittratta lin-nies b’mod ġust, mingħajr ma tiddiskrimina abbażi tal-ġeneru, ir-razza, ir-reliġjon, eċċ.
- Int tqis bir-reqqa l-impatt tal-azzjonijiet fuq in-nies, l-organizzazzjonijiet, l-ambjent, il-wirt kulturali, eċċ.
- Int tfittex opportunitajiet li minnhom jibbenefikaw kemm int kif ukoll ħaddieħor, u tevita sitwazzjonijiet fejn wieħed jirbaħ u l-ieħor jitlef, meta dan ikun possibbli.
- Int tistinka b’mod attiv biex ittejjeb il-benesseri tan-nies li jaħdmu għalik.
- Int tiggwida, tgħin u tinkoraġġixxi lin-nies ta’ madwarek biex jiżviluppaw il-kapaċitajiet tagħhom.
- Int titgħallem dwar il-kultura tan-nies li taħdem magħhom u tirrispettaha sa livell raġonevoli.
- Int ma twaħħalx f’ħaddieħor għall-iżbalji tiegħek, u lanqas ma tieħu l-mertu ta’ dak li għamel ħaddieħor.
- Int tqabbel ir-responsabbiltajiet tan-nies mal-kapaċitajiet u l-preferenzi tagħhom kull meta jkun possibbli.
- Int tiżvela l-kunflitti ta’ interess tiegħek.